کریسمس، یا همان “Natale” در زبان ایتالیایی، جشنی عمیقاً ریشهدار در فرهنگ، مذهب و سنتهای خانوادگی است که در هر گوشه از این کشور زیبا، رنگ و بویی خاص به خود میگیرد. ایتالیا، با تنوع اقلیمی و فرهنگی از شمال تا جنوب، میزبان آداب و رسوم جذاب و گاهی عجیب در کریسمس است که فصل تعطیلات را برای مردمانش منحصر به فرد میکند.
در این مقاله با برخی از دیدنیترین و متفاوتترین سنتهای کریسمس در شهرهای مختلف ایتالیا آشنا شویم.
بخش اول: سنتهای منحصر به فرد در شهرهای مختلف
- ساحلنشینی بابانوئل در جنوب ایتالیا (Santa Claus on the Beach): در حالی که در مناطق شمالی و مرکزی، بابانوئل (Babbo Natale) از مسیرهای برفی یا دودکشها میآید، در برخی شهرهای ساحلی جنوب ایتالیا، به ویژه در منطقه کامپانیا و شهرهایی مانند ناپل، میتوانید صحنههایی شگفتانگیز را ببینید.
- بابانوئل قایقسوار:
- در مناطقی مانند چیتا دی کاستلو (Città di Castello)، گروههایی از قایقسواران با لباسهای بابانوئل، در رودخانهها یا آبهای ساحلی قایقرانی میکنند و به بچههایی که در ساحل یا کنار پلها جمع شدهاند، هدیه میدهند. این صحنهها تضاد جالبی با تصویر سنتی بابانوئل بر روی سورتمه ایجاد میکند و یک سنت کاملاً مدیترانهای به شمار میرود.
- بابانوئل قایقسوار:
- جادوگر مهربان: سنت بِفانا (La Befana): یکی از عجیبترین و در عین حال دوستداشتنیترین سنتهای ایتالیایی، به ویژه در مرکز و جنوب، مربوط به شب ششم ژانویه (روز خاجشویان) و شخصیت بِفانا است.
- جادوگر هدیهدهنده: بِفانا، یک جادوگر مهربان پیر است که سوار بر جاروی خود پرواز میکند. او در شب پنجم ژانویه به خانهها سر میزند. برای کودکانی که در طول سال خوب بودهاند، جورابهای آویزان شده را با شیرینی و شکلات پر میکند و برای بچههای شیطان، در جورابهایشان تکه زغال (البته امروزه زغال قندی!) قرار میدهد. این سنت در برخی مناطق، جایگزین یا مکملی برای هدیه دادن بابانوئل است.
- ضیافت بدون گوشت: شام هفت ماهی در شب کریسمس: در بسیاری از مناطق ایتالیا، به ویژه در رم و جنوب، سنت غذایی خاصی برای شب کریسمس (Vigilia) وجود دارد که آن را از ناهار مفصل روز کریسمس متمایز میکند.
- ماهیخواری مذهبی: طبق سنت کاتولیک، شب کریسمس بهعنوان روز “لاغری” یا پرهیز از گوشت تلقی میشود. در ناپل و دیگر مناطق جنوبی، مرسوم است که یک ضیافت طولانی از غذاهای دریایی برگزار شود. غذای محبوب روز کریسمس در ناپل، به خصوص مارماهی یا کاپیتونه (Capitone) است که نماد خوششانسی و فرار از بدبختی است.
- سنت نیکولاس در شمال ونیز (San Nicolò/Santa Lucia): در حالی که بابانوئل در سراسر کشور شناخته شده است، در برخی از مناطق شمالی ایتالیا (مانند آلپهای ایتالیا) و شهرهایی مانند ورونا (Verona) یا مانتوا (Mantova)، هدیه دادن در تاریخهای متفاوتی انجام میشود:
- سنت لوسی (Santa Lucia): در برخی مناطق، به جای بابانوئل، این سنت لوسی است که سوار بر الاغ خود در شب ۱۳ دسامبر برای بچهها هدیه میآورد. کودکان باید یک فنجان چای یا قهوه برای سنت لوسی و یک بشقاب آرد یا کاه برای الاغش بگذارند.
بخش دوم: تزیینات و فضای شهری
- ۱. ماکت صحنه تولد (Presepe) در ناپل و رم: اگرچه درخت کریسمس (Albero di Natale) در ایتالیا بسیار رایج است، اما مهمترین و ریشهدارترین تزیین کریسمس، صحنه تولد عیسی مسیح (Presepe) است.
- تخصص ناپلی: شهر ناپل در ساخت و نمایش “Presepe” شهرت جهانی دارد. در خیابان معروف Via San Gregorio Armeno، هنرمندان محلی در تمام طول سال به ساخت مجسمههای مینیاتوری از شخصیتهای مذهبی و حتی شخصیتهای سیاسی و سلبریتیهای معاصر برای تزئین این ماکتها میپردازند. این ماکتها گاهی اوقات به صحنههایی بسیار مفصل و پیچیده تبدیل میشوند.
- ۲. نورپردازیهای هنری تورین (Luci d’Artista): شهر تورین (Torino) در شمال ایتالیا، جشن کریسمس را با یک رویداد هنری بزرگ به نام “Luci d’Artista” (نورپردازیهای هنرمندانه) آغاز میکند.
- نمایشگاه خیابانی: بیش از ۲۰ کیلومتر از خیابانها و میدانهای تورین توسط هنرمندان برجسته اروپایی با نورپردازیهای خلاقانه و هنری تزئین میشود و شهر را به یک گالری هنری در فضای باز تبدیل میکند.
انعکاس تنوع در کریسمس ایتالیا
آداب و رسوم کریسمس در ایتالیا، آینهای تمامنما از تنوع منطقهای و تاریخ غنی این کشور است. از بابانوئل قایقسوار در جنوب تا جادوگر مهربان بِفانا در مرکز و شمال، هر سنت داستانی برای گفتن دارد. این جشن نه تنها یک رویداد مذهبی، بلکه یک گردهمایی قدرتمند خانوادگی و فرصتی برای حفظ رسوم باستانی است. آموختن درباره این سنتها، پنجرهای به سوی قلب فرهنگی ایتالیا و راهی عالی برای درک زبان و مردم آن است.
سوالات متداول (FAQ) در مورد کریسمس ایتالیایی
۱. بابانوئل در ایتالیا چه نامیده میشود؟
بابانوئل در ایتالیا Babbo Natale (پدر کریسمس) نامیده میشود.
۲. بِفانا کیست و چه میکند؟
بفانا یک جادوگر پیر مهربان است که در شب پنجم ژانویه پرواز میکند و برای کودکان خوب شیرینی و برای کودکان بد زغال (قندی) در جورابهایشان میگذارد. او نمادی از پایان فصل کریسمس است.
۳. چرا مردم ایتالیا شب کریسمس ماهی میخورند؟
بر اساس سنت کاتولیک، شب کریسمس یک روز پرهیز از گوشت است که به آن “روز لاغری” میگویند. به همین دلیل، یک ضیافت بزرگ از غذاهای دریایی و سبزیجات (مانند شام هفت ماهی) مرسوم است.
۴. اهمیت “Presepe” (ماکت صحنه تولد) در ایتالیا چیست؟
Presepe مهمترین تزیین سنتی کریسمس در ایتالیا است و اغلب حتی مهمتر از درخت کریسمس در نظر گرفته میشود. این ماکتها که در کلیساها و خانهها نمایش داده میشوند، بر جنبه مذهبی تولد عیسی مسیح تأکید دارند.
